Mag ik een minderjarige opvolgen zonder de toestemming van één of van beide ouders?

Categorie: 
Deontologische code
Minderjarigen
Waardigheid

Onderstaande informatie is gebaseerd op de geldende wetgeving, de rechtsleer en de deontologische code. Het feit dat we deze informatie publiceren is geen standpuntinname, maar vloeit voort uit de wens van de Psychologencommissie om psychologen te informeren over de voor hen relevante regelgeving. De gegeven informatie is bovendien niet te beschouwen als een bindend advies of een advies op maat. De toepassing ervan valt steeds onder de verantwoordelijkheid van de psycholoog zelf die zijn afweging maakt in functie van de specifieke situatie. Consulteer hier de deontologische code.

Het gebeurt regelmatig dat één enkele ouder aan een psycholoog vraagt om hun kind op te volgen. Ook komt het voor dat een adolescent beroep doet op een psycholoog en hierover zijn of haar ouders niet wil inlichten. In beide gevallen ziet de psycholoog zich geconfronteerd met een complex ethisch dilemma. Hij moet immers verschillende elementen in beschouwing nemen, wil hij zowel de rechten van de ouders, als de belangen van het kind met elkaar verzoenen.

Wat zegt de deontologische code?

In eerste instantie wijst de deontologische code, in artikel 23§4, op de noodzaak om rekening te houden met de specifieke kenmerken van de cliënt en zijn situatie: “zijn onderscheidingsvermogen, zijn capaciteiten, zijn situatie, zijn rechtspositie, zijn therapeutische behoeften en de geldende wettelijke bepalingen.”

Vervolgens zijn ook artikel 23§4 en artikel 15 van belang: zij attenderen de psycholoog op zijn verplichtingen jegens de wettelijke vertegenwoordigers van een minderjarige. Artikel 23§5 wijst op de noodzaak om de wettelijke vertegenwoordigers, bv. ouders of voogden, in te lichten en hun instemming te vragen. Artikel 15 van de code verwijst hierbij naar de Wet van 1995 betreffende de gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag. Deze wet gaat dieper in op de plicht om de ouders te informeren en hun toestemming te vragen.

Hieronder vindt u meer uitleg over de principes aangehaald in de code:

Is de toestemming van (beide) ouders altijd vereist?

Recht op informatie: moeten ouders altijd ingelicht worden?

Ethisch beslissingsproces voor interventies bij minderjarigen

 

Is de toestemming van (beide) ouders altijd vereist?

Een psycholoog mag algemeen genomen de opvolging van een minderjarige pas starten na de geïnformeerde toestemming van de ouders. Maar, is de toestemming van beide ouders altijd vereist? Volgens artikels 7 en 8 van de Wet van 1995 betreffende de gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag oefenen beide ouders, of ze nu samenleven of niet, samen het ouderlijk gezag uit over hun kind, tenzij de rechter de uitoefening van dit gezag uitsluitend heeft toevertrouwd aan één ouder. Elke oudere dient dan ook de toestemming van de andere te vragen wanneer deze, alleen, een handeling stelt die onder het ouderlijk gezag valt, zoals het starten van een psychologische opvolging voor hun kind (artikel 7, alinea 2).

Opgelet: indien de rechter het gezag uitsluitend aan één ouder toevertrouwt, behoudt de ouder zonder zeggenschap het recht om toezicht te houden op de opvoeding van zijn kind (artikel 8).

U legt dus best enige voorzichtigheid aan de dag wanneer een ouder, verwikkeld in eenechtscheidingsstrijd, u vraagt de opvolging van zijn/haar kind te starten. U dient er zichzelf steeds van te vergewissen dat u het belang van het kind voorop stelt. Conflicten tussen ouders mogen de opvolging van de minderjarige immers niet in de weg staan. Indien de ouders er niet in slagen een overeenkomst te sluiten, dan maakt u bij uw beslissing een afweging tussen uw verplichtingen, de noden van het kind en zijn vermogen om een redelijke beoordeling van zijn belangen te maken. Dit vermogen hangt af van zijn leeftijd en zijn maturiteit. Het Vlaamse Decreet betreffende de rechtspositie van de minderjarige in de integrale jeugdhulp (2004) geeft hierbij richting.

Dit decreet maakt een onderscheid tussen kinderen onder de 12 jaar en erboven. De psycholoog dient in elk specifiek geval te onderzoeken of de minderjarige in kwestie bekwaam genoeg is om zelf te oordelen over de noodzaak van een psychologische opvolging.

  • Bij kinderen onder de 12 jaar die niet in staat zijn tot zelfstandige besluitvorming is de toestemming van de ouders noodzakelijk. Indien de psycholoog er niet in slaagt deze gezamenlijke instemming te verkrijgen, kan hij de aanvrager en zijn kind doorverwijzen naar andere begeleidingsvormen.
  • Kinderen boven de 12 jaar zijn volgens het decreet over het algemeen wél in staat om te oordelen over hun eigen belangen en rechten. Zij kunnen dan ook meestal zelf beslissen om beroep te doen op de diensten van een psycholoog.

Dus, een psycholoog mag algemeen genomen de opvolging van een minderjarige pas starten na de geïnformeerde toestemming van de ouders. Een mondeling akkoord is evenwel voldoende en de psycholoog kan hier naartoe werken na het opstarten van de behandeling. Maar, indien één of beide ouders toestemming weigeren, de minderjarige beslissingsbekwaam is en deze toch aandringt op begeleiding, dan kan de psycholoog de opvolging alsnog starten of verder zetten. Dit doet een psycholoog best slechts in laatste instantie en enkel indien dit de belangen van de minderjarige dient.

Dezelfde gedachtegang aangaande de beslissingsbekwaamheid van een minderjarige vinden we in de Wet betreffende de rechten van de patiënt (art. 12). Deze stelt dat de uitoefening van de rechten van een minderjarige in principe de ouders toebehoort, tenzij de psycholoog van mening is dat de minderjarige voldoende matuur is om zijn belangen zelf in te schatten. In tegenstelling tot het decreet geeft deze wet wel geen expliciete leeftijdsgrens aan voor het bereiken van deze maturiteit.

Terug

Recht op informatie: moeten ouders altijd ingelicht worden?

Volgens de Wet van 1995 betreffende de gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag hebben beide ouders ook recht op toezicht of informatie. Dit betekent dat een psycholoog beide ouders dient in te lichten over de opvolging van hun zoon of dochter. Dit blijft zo wanneer de rechter het gezag aan één enkele ouder toevertrouwt.

Zowel de Wet betreffende de rechten van de patiënt (art. 12), als de Privacycommissie volgen dezelfde redenering voor medische raadplegingen, maar nuanceren deze tegelijkertijd. Zo vindt de Privacycommissie het enerzijds logisch en terecht dat ouders van patiënten van minder dan 12 jaar toegang hebben tot de medische gegevens van hun kind. Anderzijds, eens de leeftijd van 12 jaar bereikt is, is ook de maturiteit van de jongere doorslaggevend voor het wel of niet informeren van de ouder(s).

Kortom, een toename van de maturiteit en de autonomie van een kind gaat steeds gepaard met een afname van de voorrechten en bevoegdheden van de ouders. Dit principe vormt een belangrijke nuancering van het informatierecht van de ouders jegens hun kind.

Bij een beslissingsbekwame minderjarige en mits zijn toestemming informeert u dus best:

  • de (andere) ouder die de psychologische opvolging van zijn kind niet heeft aangevraagd
  • of beide ouders, indien de jongere de aanvraag alleen deed.

Echter, indien de minderjarige zich hier tegen verzet, kan de psycholoog hier moeilijk tegen in gaan. Anders druist het informeren van de ouder(s) in tegen het beroepsgeheim. Dit weerhoudt de psycholoog echter niet om de redenen van de weigering te onderzoeken

Terug

Ethisch beslissingsproces voor interventies bij minderjarigen

Sommige wetten en regels zijn soms moeilijk te verzoenen. Het is daarom steeds aan de psycholoog om alle elementen samen te nemen en de meest geschikte beslissing te nemen. Het is desalniettemin aanbevolen om hierover ook in dialoog te gaan met collega’s.

Hieronder geven we een overzicht van vragen die u kunt opnemen in uw ethisch beslissingsproces:

  • Wat zijn de specifieke kenmerken van de minderjarige en van de context waarin de aanvraag gebeurt?
  • Welk belang heeft de minderjarige in de aanvraag?
  • Is de minderjarige bekwaam om zijn belangen zelf in te schatten?
  • Is de aanvraag en daarmee ook de opvolging van de minderjarige hoog dringend?
  • Wat is de mening van mijn collega-psychologen?

Terug

De volgende vraag kan ook van belang zijn voor u: « Mag ik een verslag schrijven over de toestand van een minderjarige op vraag van één of beide ouders? »